De N.V. Hollandsch-Zwitsersche Chocoladefabriek na 1952 de “Tjoklat fabriek” bleef actief tijdens de oorlogsjaren '40–'45, maar werkte vrijwel zeker onder de typische omstandigheden van de bezetting: sterk beperkte productie, grondstoffentekorten, rantsoenering, en mogelijk leveringen aan de distributiedienst of bezetter en personeelsdruk door de Arbeitseinsatz. Directe documentatie over de exacte bedrijfsvoering ontbreekt, maar de fabriek was in 1942 nog herkenbaar actief en pakte na de oorlog het produceren van chocolade artikelen gewoon op.
Wat we op basis van archieven en kranten kunnen reconstrueren
1. De fabriek was actief in 1942
Er bestaan foto’s uit dat jaar van de werkende fabriek (Stadsarchief Amsterdam).
2. De productie moet sterk beperkt zijn geweest
Door:
- cacao‑tekorten
- rantsoenering
- distributie via bonnen
Dit gold voor álle Nederlandse chocoladefabrieken.
3. Mogelijke verplichte leveringen
Veel voedselproducenten moesten leveren aan:
- de Duitse Wehrmacht
- de Nederlandse distributiedienst
Er is geen bewijs dat HW/Tjoklat dit deed, maar het was gebruikelijk.
4. Personeelsproblemen door Arbeitseinsatz
Veel bedrijven verloren personeel aan verplichte tewerkstelling. In Duitsland (zie info Oom Piet)
5. De fabriek overleefde de oorlog
Tjoklat bleef bestaan tot 1977, wat betekent dat er geen vernietigende schade of sluiting was.
Samenvatting
Tjoklat:
- bestond en produceerde nog in 1942
- werkte waarschijnlijk door met sterk beperkte productie
- leverde vermoedelijk via de distributiedienst
- had te maken met grondstoffentekorten en personeelsdruk
- komt niet voor in kranten als collaborateur of verzetsplek
Wat we verder weten uit overlevering, is dat door de Arbeitseinsatz alle mannelijke personeelsleden zich moesten melden om in Duitsland of elders arbeid te verrichten. Zo ook Pieter Roos die werkzaam was chocolatier, moest zich melden en werd tewerkgesteld In Essen bij de firma Leman. Vanaf 28-mei 1943 tot eind september van het zelfde jaar.
Gerrit Pieter Roos werkte als walser bij de firma. Hij was door een oog afwijking aan het rechter oog per 22 mei 1922, voor de dienstplicht afgekeurd mogelijk heeft dit bijgedragen aan, dat hij niet in Duitsland te werk gesteld werd. Hij werd tewerkgesteld bij een van de gaarkeukens in Amsterdam.
Tijdens de laatste jaren van de oorlog was de fabriek minimaal actief. Eind de jaren ’40 begin jaren ‘50 werd de fabriek weer opgestart tot volledige productie capaciteit. Ook werden de ex-werknemers of uitgeleende die elders een job hadden gevonden (Zoals bij van Houten te Weesp) weer teruggehaald. In de landelijke dagbladen werd er na ’50 weer volop geadverteerd om de Tjoklat producten te kopen. Per 25 september 1950 werd de naam definitief gewijzigd in “Tjoklat-fabriek” N.V. Amsterdam. Zie dossier 22635 van de Amsterdamse kamer van koophandel en fabrieken. ( KvK ) Het bedrijf heeft geproduceerd tot 24-12-1977.
Ger, Blokker 4 maart 2026